Gerçek Hikâye: Syngenta Domatesleri ToBRFV’yi Nasıl Yendi?

Seraya giren domates yetiştiricileri son derece tetiktedir; amaç, Domates Kahverengi Rugoz Meyve Virüsü’nün (ToBRFV) belirtileriyle karşılaşmamaktır. Kısaca ToBRFV olarak anılan bu yıkıcı virüs, dünya genelinde domates üretimini vuruyor. 

ToBRFV, Asya, Avrupa, Kuzey Amerika ve Afrika’da 35 ülkede ürünleri yok etti ve yayılmaya devam ediyor. Virüs temasla çok hızlı yayılıyor. En büyük darbeyi sera üretiminde vuruyor; ancak açık tarla domateslerinde de ciddi zarara yol açıyor. Sıkı hijyen önlemleri bile her zaman yeterli olamayabiliyor. Üreticiler ortalama olarak ürünün %30’una kadar kayıp yaşayabiliyor; en kötü senaryoda ise tüm ürün kaybedilebiliyor.

Domates, dünyanın en çok tüketilen sebzelerinden biridir. Bu yıkıcı virüse karşı çözüm geliştirmek, hem domates üretiminin geleceği hem de dünya genelindeki tüketiciler için kritik önemdedir. 

Dayanıklılık İçin Bitki Islahını Hızlandırmak

Syngenta’nın araştırma merkezlerindeki bitki ıslahçıları bu konuda bir yanıt sunuyor. Gelişmiş genetik ve veri araçlarıyla bitki ıslahını hızlandırıyorlar. Bu sayede ToBRFV’ye dayanıklı hibrit domates çeşitleri hızlı şekilde geliştirilebiliyor. 

Domates, Syngenta’nın bu teknolojileri kullanabildiği 30’dan fazla ürün grubundan sadece biridir. Hastalıkların hızla yayıldığı veya yeni patojenlerin ortaya çıktığı dönemlerde, bu yeni araçlar birçok farklı sebzede yeni çeşitlerin pazara daha hızlı sunulmasına yardımcı olabilir. 

Bu yaklaşım, bitkileri geleceğe hazırlamak anlamına gelir; hatta bugüne kadar bilinmeyen ya da yalnızca belirli bölgelerde görülen hastalıklara karşı bile. 

Syngenta Baş Bilim İnsanı Gregori Bonnet, “ToBRFV salgını; ıslah, deneme ve tedarik zinciri dahil tüm süreçleri daha önce hiç olmadığı kadar hızlandırmak için bir fırsat sundu,” diye açıkladı. ToBRFV 2015’te tespit edildi ve Syngenta, 2020’de üreticilerin dayanıklılığa erişmesini sağladı; yani hastalığın keşfinden ticari dayanıklılığa yalnızca beş yılda ulaşıldı. Normalde bu süreçler, ürüne bağlı olarak 15 yıla kadar sürebiliyor.

İstenen Özelliklere Sahip Yeni Nesil Hibritler

Anahtar nokta, bir bitkinin kendine özgü genetik özelliklerini anlamaktır. Genotipleme ve dizileme gibi omik teknolojiler, Syngenta bilim insanlarının bitkinin genetik verisini çözümlemesine olanak tanır. 

Bunun ardından bilim insanları; bilinen bir patojene karşı doğal dayanıklılık gibi belirli istenen özellikleri tespit edip seçebilir ve bu özellikleri yeni nesil hibrit bitkilere daha hızlı şekilde aktarabilir. Ayrıca renk, aroma ve raf ömrünü iyileştiren özellikler de seçilir. Belirli bir dayanıklılık için özellikleri birleştirerek hibrit geliştirmek, yeni bir eşiği aşmak anlamına gelir. Sonuç olarak üreticiler ihtiyaç duyduğu agronomik özelliklere, perakende tarafı ise lezzet, kalite ve tüketici beklentilerine dönük özelliklere sahip olur. 

Genotipleme ve dizileme, yeni çeşitlerin tarlada ve serada nasıl performans göstereceğini öngörmeye de yardımcı olur. Bu veriler, hangi özelliklerin veya çeşitlerin ilerletileceğine dair daha doğru kararlar alınmasını sağlar; böylece çeşit geliştirme süreci genel olarak daha hızlı ve daha başarılı ilerler.

Playing this video requires a marketing consent.

Click anywhere on the video to renew your consents.

Genetik ve Veri Araçlarında Lider Uzmanlık

Kolay gibi görünse de öyle değildir. Islahı hızlandırmak, en yeni teknolojilerde çok yüksek uzmanlık gerektirir ve bu teknolojiler sürekli gelişir. 

Syngenta Uygulamalı Genetik Lideri Laurent Grivet, “Birleştirdiğimiz genetik özelliklerin karmaşıklığına göre teknik yaklaşımları uyarlıyoruz,” dedi. “Basit özelliklerde çoğunlukla genetik haritalama ve özellik introgresyonu kullanıyoruz. Karmaşık özelliklerde ise genomik seleksiyondan yararlanıyoruz.” 

Syngenta uzmanları, özellik introgresyonunu yeni nesil bitkiye daha hızlı taşımak için hem moleküler belirteçleri hem de hücre biyolojisi araçlarını kullanır.

Genetik Dayanıklılık Gelecektir

Bir bitkinin yüzlerce ya da binlerce yıl boyunca çevre koşullarına uyum sağlayarak geçirdiği doğal evrimi düşünülmeli. Şimdi bunu hızlandırılmış moda almak gerekir. Syngenta’da olan da budur.

Syngenta Özellik Geliştirme Lideri Céline Labourey, “Dayanıklı bir özelliğin keşfi ile yeni bir ürünün piyasada bulunabilir hale gelmesi 5-15 yıl sürebilir,” dedi. “Süreçlerimizi yeniden kurgulayarak etkilenen pazarlara hızlı biçimde dayanıklı hibritler ulaştırdık ve bugün bu virüse karşı, farklı domates tiplerinde üreticilerin kullanımına sunulmuş 15’ten fazla yeni çeşidimiz var; tümü, hastalığın keşfinden itibaren 10 yıldan kısa sürede başarıldı.”  

Domates çeşitlerinde ve diğer ürünlerde genetik dayanıklılığı artırma ivmesi sürüyor. Bonnet, “Genetik dayanıklılık; yetiştirme yönetimi ve iyi tarım uygulamaları gibi diğer birçok unsurla birlikte bitki korumanın temel ayaklarından biridir,” dedi. 

“Üstün çeşitleri geliştirmeyi ve her yıl pazara gerçek değer taşıyan yenilikler sunmayı önemsiyoruz. Üreticilerin karşılaştığı zorluklara çözüm geliştirmeye kararlıyız,” diye ekledi.